ผู้เล่นพนันออนไลน์เสี่ยงอะไรตาม พ.ร.บ.การพนัน พ.ศ. 2478

คำถามที่เราได้รับบ่อยที่สุดไม่ใช่เรื่องโบนัสหรือ RTP แต่เป็นคำถามสั้น ๆ ว่า “คนเล่นผิดด้วยหรือ ไม่ใช่แค่เจ้ามือหรอกหรือ” เพื่อตอบให้ตรงที่สุด เราเทียบกับข้อความในกฎหมายโดยตรง คือ พระราชบัญญัติการพนัน พุทธศักราช 2478 ฉบับรวมที่สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาจัดทำไว้ ไม่ได้อาศัยคำบอกเล่าในกลุ่มแชตหรือหน้าโฆษณาของเว็บ

บทความนี้ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมายรายกรณี แต่เป็นการอ่านตัวบทแบบเรียงมาตรา เพื่อให้ผู้เล่นวัยผู้ใหญ่เห็นภาพว่ากฎหมายมองตัวเองอย่างไร ถ้าต้องการภาพรวมสถานะของเว็บต่างประเทศ อ่านต่อได้ที่หน้าสถานะทางกฎหมายของการเล่นออนไลน์

กฎหมายอายุเก้าสิบปีที่ยังใช้บังคับเต็มรูป

พระราชบัญญัติการพนันตราไว้เมื่อวันที่ 31 มกราคม พุทธศักราช 2478 และลงราชกิจจานุเบกษาเล่ม 52 ในเดือนกุมภาพันธ์ปีเดียวกัน หลังจากนั้นมีพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมตั้งแต่ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2482 ไปจนถึงฉบับที่ 8 พ.ศ. 2505 แต่โครงสร้างหลักยังเหมือนเดิม คือแบ่งการเล่นออกเป็นสองบัญชีท้ายพระราชบัญญัติ

ในตัวบทไม่มีคำว่าอินเทอร์เน็ต เว็บไซต์ หรือแอป เพราะกฎหมายเขียนก่อนเทคโนโลยีเหล่านี้หลายสิบปี แต่ถ้อยคำที่ใช้คือ “การเล่น” และ “เข้าพนัน” ซึ่งไม่ได้ผูกกับสถานที่หรือช่องทาง หน่วยงานรัฐในปัจจุบันจึงเรียกความผิดลักษณะนี้ว่า “การจัดให้มีการเล่นพนันทางสื่ออิเล็กทรอนิกส์” ตามที่ปรากฏในรายงานการยึดอายัดทรัพย์ของสำนักงาน ปปง.

บัญชี ก. กับบัญชี ข.: เกมคาสิโนอยู่ฝั่งไหน

มาตรา 4 วรรคหนึ่งห้ามมิให้อนุญาตจัดให้มี หรือเข้าเล่น หรือเข้าพนันในการเล่นที่ระบุไว้ในบัญชี ก. หรือการเล่นที่มีลักษณะคล้ายกัน เว้นแต่รัฐบาลจะออกพระราชกฤษฎีกาอนุญาตเป็นการเฉพาะสถานที่ ส่วนการเล่นในบัญชี ข. จะพนันกันได้ก็ต่อเมื่อมีใบอนุญาต หรือมีกฎกระทรวงอนุญาตให้จัดได้โดยไม่ต้องมีใบอนุญาต

เมื่อเปิดดูรายการจริง จะเห็นว่าเกมที่เว็บคาสิโนนิยมนำมาเปิดหลายเกมอยู่ในบัญชี ก. โดยตรง

• บาคาร่า เป็นรายการที่ 27 ของบัญชี ก. เพิ่มโดยกฎกระทรวง ฉบับที่ 17 (พ.ศ. 2503)
• ไฮโลว์ เป็นรายการที่ 23 ของบัญชี ก.
• ถั่ว เป็นรายการที่ 4 และ แปดเก้า เป็นรายการที่ 5 ของบัญชี ก.
• ไม้หมุน หรือล้อหมุนทุก ๆ อย่าง เป็นรายการที่ 15 ของบัญชี ก. ถ้อยคำนี้กว้างพอที่จะครอบคลุมเกมวงล้ออย่างรูเล็ตตามการอ่านของเรา
• เครื่องเล่นที่ใช้เครื่องกล พลังไฟฟ้า หรือพลังอื่นใด ซึ่งทำให้แพ้ชนะกันได้ อยู่ในรายการที่ 28 ของบัญชี ข. หมายความว่าต้องมีใบอนุญาตก่อนจึงจะพนันได้

สำหรับบัญชี ข. กฎกระทรวง ฉบับที่ 44 (พ.ศ. 2548) กำหนดเจ้าพนักงานผู้ออกใบอนุญาตไว้ คือผู้อำนวยการสำนักการสอบสวนและนิติการ กรมการปกครอง สำหรับกรุงเทพมหานคร และนายอำเภอสำหรับจังหวัดอื่น โดยบางชนิดต้องได้รับอนุมัติจากอธิบดีกรมการปกครอง ผู้ว่าราชการจังหวัด หรือรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยก่อน ทั้งระบบนี้ออกแบบมาสำหรับการเล่นที่มีสถานที่ วัน และเวลาชัดเจน มาตรา 7 ยังกำหนดว่าใบอนุญาตทุกฉบับต้องระบุสถานที่และเวลาที่อนุญาต เราไม่พบข้อความในกฎหมายหรือกฎกระทรวงที่อ่าน ซึ่งเปิดช่องให้ออกใบอนุญาตแก่เว็บคาสิโนออนไลน์

มาตรา 4, 5 และ 6: ผู้เล่นถูกนับรวมตั้งแต่บรรทัดแรก

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือคิดว่ากฎหมายเล็งแต่เจ้ามือ แต่ในมาตรา 4 คำว่า “เข้าเล่น หรือเข้าพนัน” อยู่ในประโยคเดียวกับ “จัดให้มี” นั่นคือผู้เล่นเป็นผู้กระทำผิดในตัวเอง ไม่ใช่เพียงพยานหรือผู้เสียหาย

อีกสองมาตราทำให้ภาระการพิสูจน์ตกอยู่กับผู้เล่นมากขึ้น มาตรา 5 บัญญัติว่าผู้ใดเข้าเล่นอยู่ด้วยในการเล่นที่ตามปกติพนันเอาเงินหรือทรัพย์สิน ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้นั้นพนันเอาเงินหรือทรัพย์สินอย่างอื่น ส่วนมาตรา 6 บัญญัติว่าผู้ใดอยู่ในวงการเล่นที่ขัดต่อกฎหมาย ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้นั้นเล่นด้วย ข้อยกเว้นมีเพียงผู้ที่ดูการเล่นในงานรื่นเริงสาธารณะ งานนักขัตฤกษ์ หรือในที่สาธารณสถาน

ในโลกออนไลน์ ข้อยกเว้นเรื่องคนดูแทบไม่มีความหมาย เพราะการมีบัญชีผู้ใช้ มีประวัติฝากเงิน และมียอดเดิมพันในระบบ คือร่องรอยของการเข้าเล่นอยู่แล้ว

โทษตามมาตรา 12 แยกตามชนิดของการเล่น

มาตรา 12 ซึ่งแก้ไขโดยพระราชบัญญัติการพนัน (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2504 วางโทษไว้สองระดับ และแยกผู้เข้าเล่นที่กฎหมายเรียกว่า “ลูกค้า” ออกจากผู้จัดในระดับแรก ตารางด้านล่างสรุปจากตัวบทโดยไม่เติมตัวเลขอื่น

คำถามว่าการเล่นออนไลน์แต่ละแบบเข้าช่องไหน ขึ้นกับชนิดของเกมและการตั้งข้อหาของพนักงานสอบสวนและอัยการ ตัวอย่างหนึ่งคือรายงานของไทยพีบีเอสในปี 2561 ที่อ้างมาตรา 4 ทวิ ประกอบมาตรา 12 (2) สำหรับการพนันฟุตบอล ซึ่งมีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปีหรือปรับไม่เกิน 1,000 บาท ขณะที่เกมที่อยู่ในบัญชี ก. หมายเลข 1 ถึง 16 จะเข้าอัตราโทษที่สูงกว่า

นอกจากนี้ มาตรา 12 ยังลงโทษผู้ที่ “ช่วยประกาศโฆษณาหรือชักชวน” ให้ผู้อื่นเข้าเล่นด้วย คนที่รับแชร์ลิงก์สมัครหรือรับค่าแนะนำเพื่อนจึงไม่ได้อยู่ในฐานะผู้เล่นธรรมดาอีกต่อไป

โทษทวีคูณและการริบทรัพย์

มาตรา 14 ทวิ กำหนดว่าผู้ที่พ้นโทษแล้วยังไม่ครบสามปีและกระทำผิดต่อพระราชบัญญัตินี้อีก ถ้าความผิดครั้งหลังมีโทษจำคุกและปรับ ให้วางโทษทวีคูณ และถ้ามีโทษจำคุกหรือปรับ ให้วางโทษทั้งจำทั้งปรับ ส่วนมาตรา 10 ให้ริบทรัพย์สินที่พนันกันซึ่งจับได้ในวงการเล่นเสียทั้งสิ้น และให้ศาลมีอำนาจริบเครื่องมือที่ใช้เล่น

ความเสี่ยงที่อยู่นอกมาตรา 12

โทษอาญาเป็นเพียงชั้นแรก สำหรับผู้เล่นออนไลน์ ความเสียหายที่เกิดบ่อยกว่ามักมาจากเรื่องเงิน ซึ่งกฎหมายหลายฉบับมาบรรจบกันที่จุดเดียว คือผู้เล่นแทบไม่มีเครื่องมือทางกฎหมายช่วยตัวเอง

ทิศทางของรัฐในปี 2569

คำแถลงนโยบายของคณะรัฐมนตรีที่นายอนุทิน ชาญวีรกูล แถลงต่อรัฐสภาเมื่อวันพฤหัสบดีที่ 9 เมษายน 2569 ข้อ 10.1 ระบุว่าจะปราบปรามการพนันผิดกฎหมายทุกรูปแบบอย่างเข้มข้น และ “ไม่สนับสนุนให้การพนันทุกชนิดเป็นธุรกิจที่ถูกกฎหมาย” พร้อมจะแก้ไขกฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้องเพื่อควบคุมและลดการอนุญาตการเล่นการพนันให้ได้มากที่สุด

ข้อความนี้สำคัญสำหรับผู้ที่หวังว่ากฎหมายจะเปลี่ยนเร็ว ๆ นี้ ร่างกฎหมายสถานบันเทิงครบวงจรที่เคยเป็นข่าวไม่เคยเปลี่ยนสถานะของเว็บออนไลน์ ไทม์ไลน์ทั้งหมดอยู่ในบทความร่างกฎหมายสถานบันเทิงครบวงจร

ถ้าคุณเล่นอยู่แล้ว: สิ่งที่ลดความเสียหายได้จริง

เราไม่มีวิธีทำให้การเล่นที่กฎหมายห้ามกลายเป็นเรื่องปลอดภัย แต่มีขั้นตอนที่ลดความเสียหายทางการเงินและทางกฎหมายได้ โดยไม่ต้องพึ่งการหลบเลี่ยงใด ๆ

1. อย่าให้ใครยืมบัญชีหรือรับจ้างรับโอน ไม่ว่าจะเรียกว่าเอเย่นต์ ตัวแทน หรืองานพาร์ทไทม์ เพราะนี่คือจุดที่โทษหนักกว่าการเล่นเอง
2. อย่ารับค่าแนะนำหรือแชร์ลิงก์สมัคร มาตรา 12 ลงโทษผู้ช่วยโฆษณาหรือชักชวนด้วย
3. คิดยอดคงเหลือในเว็บเป็นเงินที่อาจไม่ได้คืน เพราะมาตรา 853 ไม่ให้สิทธิทวงคืนทางศาล
4. ตั้งเพดานเงินและเวลาเป็นตัวเลขก่อนเริ่ม และหยุดเมื่อถึงเพดาน ไม่ใช่เมื่อรู้สึกว่าเสียพอแล้ว
5. ขอความช่วยเหลือเมื่อเริ่มควบคุมไม่ได้ สายด่วนสุขภาพจิต 1323 ของกรมสุขภาพจิตให้คำปรึกษาปัญหาการพนันตลอด 24 ชั่วโมง และมีแนวทางอื่นในหน้าเล่นอย่างรับผิดชอบ

อ่านตัวบทแล้วได้ข้อสรุปอะไร

ถ้าสรุปให้สั้นที่สุด พระราชบัญญัติการพนัน พ.ศ. 2478 มองผู้เล่นเป็นผู้กระทำผิด ไม่ใช่ผู้บริโภคที่ต้องคุ้มครอง โทษตามมาตรา 12 ขึ้นกับชนิดของเกม โดยเกมยอดนิยมอย่างบาคาร่า ไฮโลว์ และถั่วอยู่ในบัญชีต้องห้าม ส่วนเรื่องเงินที่ค้างอยู่ในเว็บ กฎหมายแพ่งปิดประตูการทวงคืนไว้ตั้งแต่ต้น

เราจะปรับบทความนี้เมื่อมีการแก้ไขพระราชบัญญัติหรือกฎกระทรวงที่เกี่ยวข้อง ตามที่คำแถลงนโยบายระบุว่าจะดำเนินการ จนกว่าจะถึงวันนั้น ตัวบทที่ยกมาข้างต้นคือกติกาที่ใช้อยู่จริง