เมื่อการพนันเริ่มคุมคุณ: สายด่วนที่โทรได้ และเครื่องมือจำกัดตัวเองในไทย

บทความส่วนใหญ่ในบล็อกนี้พูดเรื่องตัวเลข โบนัส และเงื่อนไข แต่บทความนี้พูดเรื่องที่ตัวเลขช่วยไม่ได้ คือช่วงที่การพนันเริ่มกินเวลา เงิน และความสัมพันธ์มากกว่าที่ตั้งใจไว้ เราเขียนจากข้อมูลของกรมสุขภาพจิต กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) และรายงานข่าวที่อ้างแหล่งข้อมูลชัดเจน

ถ้าคุณกำลังอ่านบทความนี้เพราะกังวลเรื่องตัวเองหรือคนในบ้าน ข้อมูลสำคัญที่สุดอยู่ในย่อหน้าถัดไป ส่วนที่เหลืออ่านทีหลังได้

สายด่วนสุขภาพจิต 1323 ให้คำปรึกษาฟรีตลอด 24 ชั่วโมง ส่วน สายด่วน 1300 ศูนย์ช่วยเหลือสังคม รับเรื่องปัญหาครอบครัวและสังคมตลอด 24 ชั่วโมง ถ้ามีความคิดทำร้ายตัวเองหรือมีเหตุฉุกเฉิน ให้โทร 1669

สายด่วน 1323: คุยเรื่องการพนันได้โดยตรง

1323 เป็นสายด่วนสุขภาพจิตของกรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข ศูนย์สุขภาพจิตที่ 7 ของกรมระบุว่าผู้ที่สงสัยว่าตัวเองเข้าข่ายโรคติดพนันโทรรับคำปรึกษาได้ฟรีตลอด 24 ชั่วโมง ผู้ให้คำปรึกษาจะฟัง ประเมินเบื้องต้น และแนะนำหน่วยบริการใกล้บ้านได้ ไม่จำเป็นต้องรอให้ปัญหาหนักก่อนจึงโทร

กรมสุขภาพจิตทำงานเรื่องการพนันโดยเฉพาะมาหลายปี เมื่อเดือนมิถุนายน 2561 กรมเปิดเฟซบุ๊กแฟนเพจ "สายด่วนสุขภาพจิต 1323 - เลิกพนัน" และแจ้งว่าโรงพยาบาลในสังกัด 19 แห่งทั่วประเทศพร้อมดูแลผู้มีปัญหาจากการพนันฟุตบอล ข้อมูลชุดนี้เป็นของปี 2561 ช่องทางออนไลน์อาจเปลี่ยนไปแล้ว ทางที่แน่นอนที่สุดคือโทร 1323 แล้วถามว่าบริการใกล้บ้านมีอะไรบ้าง

ข้อมูลในข่าวเดียวกันชี้ว่าการพนันออนไลน์เป็นสาเหตุที่คนขอคำปรึกษาเพิ่มขึ้น ผู้เล่นพนันออนไลน์ที่ขอรับคำปรึกษาเพิ่มจาก 53 คนในปี 2558 เป็น 150 คนในปี 2560 ร้อยละ 84 เป็นผู้ชายอายุ 22 ถึง 59 ปี และร้อยละ 11 เป็นเยาวชนอายุ 15 ถึง 21 ปี

โทรครั้งแรกพูดอะไรดี

หลายคนไม่โทรเพราะไม่รู้จะเริ่มอย่างไร ไม่มีประโยคที่ถูกหรือผิด แต่ถ้านึกไม่ออก ลองใช้ประโยคเหล่านี้

• "ผมเล่นสล็อตออนไลน์ แล้วหยุดไม่ได้ อยากปรึกษาครับ"
• "ฉันมีหนี้จากการพนัน และเริ่มนอนไม่หลับ"
• "แฟนหรือลูกเล่นพนันออนไลน์ ฉันควรคุยกับเขาอย่างไร"

สายด่วน 1300: เมื่อปัญหาลามไปถึงครอบครัว

1300 คือสายด่วนศูนย์ช่วยเหลือสังคมของ พม. ให้บริการตลอด 24 ชั่วโมง เรื่องที่ได้รับแจ้งมากที่สุดตามที่กระทรวงเคยเปิดเผย ได้แก่ ความรุนแรงในครอบครัว ครอบครัวยากจน ผู้สูงอายุ คนพิการ และคนไร้ที่พึ่ง นอกจากโทรศัพท์ยังติดต่อได้ทางสื่อออนไลน์ การไปด้วยตนเอง และหมายเลขสำหรับโทรจากต่างประเทศ +66 99 130 1300

1300 ไม่ได้เป็นคลินิกบำบัดการพนัน แต่มีประโยชน์มากเมื่อการพนันของคนหนึ่งในบ้านเริ่มก่อปัญหากับคนอื่น เช่น มีการทวงหนี้รุนแรง มีความรุนแรงในบ้าน หรือเด็กและผู้สูงอายุได้รับผลกระทบ บริการรวมรายชื่อสายด่วนระหว่างประเทศ Find A Helpline ก็จัด 1300 ไว้ในหมวดการพนันของประเทศไทย คู่กับ 1323

สังเกตตัวเอง: เกณฑ์ 9 ข้อของกรมสุขภาพจิต

ศูนย์สุขภาพจิตที่ 7 เผยแพร่เกณฑ์ที่ใช้บ่งชี้โรคติดพนัน คือมีอาการอย่างน้อย 4 ใน 9 ข้อต่อไปนี้ในช่วง 12 เดือนที่ผ่านมา

1. ต้องเพิ่มเงินเดิมพันเพื่อให้ได้ความตื่นเต้นเท่าเดิม
2. กระสับกระส่ายหรือหงุดหงิดเมื่อพยายามลดหรือเลิกเล่น
3. พยายามควบคุม ลด หรือเลิกหลายครั้งแต่ไม่สำเร็จ
4. คิดวนเวียนเรื่องการพนันบ่อย ๆ
5. เล่นบ่อยขึ้นเมื่อรู้สึกเครียดหรือกดดัน
6. เสียแล้วกลับไปเล่นซ้ำเพื่อเอาเงินคืน
7. โกหกเพื่อปกปิดการเล่น
8. งาน การเรียน หรือความสัมพันธ์เสียหายเพราะการพนัน
9. ต้องพึ่งคนอื่นเรื่องเงินเพื่อใช้เล่นพนัน

รายการนี้ไม่ได้มีไว้ให้วินิจฉัยตัวเอง แต่ช่วยให้เห็นภาพชัดขึ้นก่อนคุยกับผู้เชี่ยวชาญ กรมสุขภาพจิตยังให้สัญญาณเตือนแบบสั้นไว้สามข้อ คือ หงุดหงิดเมื่อพยายามหยุด กลับไปเล่นเพื่อเอาเงินคืน และค่อย ๆ เพิ่มเงินที่ใช้เล่น ถ้าพบข้อใดข้อหนึ่งถือว่ามีความเสี่ยงแล้ว ข้อ 6 คือการไล่ตามเงินที่เสียไป ซึ่งเป็นกลไกเดียวกับที่ทำให้คนเพิ่มยอดฝากหลังเสีย

ถ้ายังไม่พร้อมโทร: สิ่งที่แพทย์แนะนำให้เริ่มเอง

การพนันออนไลน์เลิกยากกว่าที่หลายคนคิด ผู้อำนวยการสำนักความรอบรู้สุขภาพจิตของกรมสุขภาพจิตเคยกล่าวว่า "การพนันถูกออกแบบมาให้คนติดง่าย" ส่วนอธิบดีกรมสุขภาพจิตในขณะนั้นเตือนว่ารูปแบบออนไลน์เข้าถึงเด็กและเยาวชนได้ง่ายขึ้น เกมที่เปิดได้ทุกเวลาบนโทรศัพท์ไม่มีจังหวะให้หยุดคิดเหมือนการเดินทางไปที่ใดที่หนึ่ง

สำหรับคนที่อยากเริ่มด้วยตัวเองก่อน กรมสุขภาพจิตให้แนวคิดไว้สามข้อ คือ สร้างแรงจูงใจโดยทบทวนผลกระทบที่การพนันทำกับชีวิต วางแผนรับมือสถานการณ์ที่ทำให้กลับไปเล่น และหากิจกรรมอื่นที่มีประโยชน์มาแทน แพทย์ของกรมยังแนะนำวิธีจัดการความอยากเล่นในแต่ละครั้งไว้ด้วย

• ยืดเวลาความอยากออกไป ไม่ทำตามทันทีที่รู้สึก
• หากิจกรรมอื่นทำในช่วงนั้น เช่น ออกกำลังกาย งานอดิเรก หรือทำอะไรกับครอบครัว
• ตัดสินใจให้ชัดว่าจะเลิก และเตือนตัวเองถึงผลที่ตามมาทุกครั้ง

ถ้าลองแล้วยังวนกลับไปเล่น นั่นไม่ได้แปลว่าคุณอ่อนแอ แต่แปลว่าถึงเวลาที่ควรมีคนช่วย และ 1323 คือจุดเริ่มต้นที่ง่ายที่สุด

เครื่องมือจำกัดตัวเองที่ใช้ได้จริงในไทย

ในประเทศที่ออกใบอนุญาตพนันออนไลน์ ผู้เล่นมีเครื่องมือกลาง ตัวอย่างเช่นสหราชอาณาจักร คณะกรรมการการพนัน (UKGC) ระบุว่ามีระบบแบนตัวเองจากผู้ให้บริการหลายรายพร้อมกันชื่อ GAMSTOP มาตั้งแต่เดือนเมษายน 2018 และเว็บที่มีใบอนุญาตต้องมีเครื่องมือตั้งวงเงินและเวลา รวมถึงให้ดูประวัติการเล่นย้อนหลังได้

ในไทยไม่มีระบบแบบนั้น เพราะคาสิโนออนไลน์ไม่มีใบอนุญาตตั้งแต่ต้น (ดูเหตุผลทางกฎหมายในบทความเรื่อง พ.ร.บ.การพนัน 2478) เว็บไม่มีหน้าที่ตามกฎหมายต้องรับคำขอแบนตัวเองของคุณ และหลายเว็บเปลี่ยนโดเมนบ่อย เครื่องมือที่ได้ผลจึงต้องอยู่ฝั่งที่คุณควบคุมเอง ได้แก่ เงิน อุปกรณ์ และคนรอบตัว

วงเงินโอนเป็นเครื่องมือที่ธนาคารไทยมีอยู่แล้ว ธปท. กำหนดให้ธนาคารตั้งวงเงินโอนต่อวันตามกลุ่มความเสี่ยงของลูกค้า และเมื่อ 31 กรกฎาคม 2569 ยังประกาศให้ธนาคารและผู้ให้บริการเงินอิเล็กทรอนิกส์ปรับวงเงินตามข้อมูลการใช้งานของลูกค้า พร้อมเปิดช่องทางให้ขอปรับวงเงินผ่านแอป คอลเซ็นเตอร์ และสาขา ช่องทางเดียวกันนี้ใช้ขอลดวงเงินของตัวเองได้ ลองโทรถามธนาคารที่ใช้อยู่ว่าทำได้อย่างไร

สำหรับครอบครัวและคนใกล้ชิด

คนในบ้านมักรู้ก่อนเจ้าตัวยอมรับ สิ่งที่ช่วยได้มากกว่าการต่อว่าคือการคุยในเวลาที่ทุกคนใจเย็น พูดถึงสิ่งที่เห็น เช่น เงินที่หายไป หรือการนอนดึกหน้าจอ แทนการตัดสินว่าเขาเป็นคนแบบไหน กรมสุขภาพจิตแนะนำให้ครอบครัวสังเกตสัญญาณเตือน และให้กำลังใจเพื่อให้ผู้มีปัญหามีแรงจูงใจที่จะเปลี่ยน

• อย่ารีบใช้หนี้แทนทั้งหมดโดยไม่มีข้อตกลง เพราะอาจกลายเป็นทุนให้เล่นต่อ
• แยกบัญชีที่ใช้จ่ายค่าบ้าน ค่าเทอม และค่ารักษาพยาบาลออกจากบัญชีที่ผู้เล่นเข้าถึงได้
• โทร 1323 ในฐานะญาติได้ ไม่จำเป็นต้องให้ผู้เล่นโทรเอง
• ถ้ามีการข่มขู่หรือความรุนแรงในบ้าน โทร 1300

แพทย์ของกรมสุขภาพจิตเคยเตือนว่าเด็กและเยาวชนเสี่ยงติดการพนันสูงและเลิกยาก เพราะสมองส่วนหน้าที่ควบคุมการตัดสินใจยังพัฒนาไม่เต็มที่ ถ้าลูกหลานเริ่มเล่นพนันออนไลน์ การคุยเร็วคือข้อได้เปรียบ

หนี้พนันกับกับดักที่ตามมา

เมื่อหนี้เริ่มสะสม ข้อเสนอที่ดูเหมือนทางออกจะมาเอง เช่น "รับจ้างเปิดบัญชี" หรือ "ให้เช่าบัญชีรายเดือน" ข้อเสนอเหล่านี้คือการชวนเป็นบัญชีม้า ซึ่งมีโทษจำคุกและทำให้เปิดบัญชีใหม่ได้ยาก เราอธิบายรายละเอียดไว้ในบทความเรื่องบัญชีม้าและการอายัดบัญชี ทางที่ปลอดภัยกว่าคือรวบรวมยอดหนี้ทั้งหมดให้เห็นในที่เดียว แล้วคุยกับเจ้าหนี้ที่ถูกกฎหมายเรื่องการผ่อน

ภาพรวมของปัญหาไม่ได้เล็ก Thai PBS รายงานเมื่อ 28 มีนาคม 2566 โดยอ้างข้อมูลศูนย์ศึกษาปัญหาการพนันว่าผู้เล่นพนันออนไลน์ในไทยเพิ่มจากประมาณ 800,000 คนในปี 2562 เป็น 1,950,000 คนในปี 2564 คุณจึงไม่ได้เป็นคนเดียวที่เจอเรื่องนี้ และผู้ให้คำปรึกษาเคยได้ยินเรื่องแบบเดียวกันมาแล้ว

ขั้นแรกที่ทำได้ภายในวันนี้

ไม่ต้องแก้ทุกอย่างพร้อมกัน เลือกทำหนึ่งข้อจากรายการนี้ก่อน โทร 1323 ลดวงเงินโอนในแอปธนาคาร ลบบัญชีผู้รับที่เป็นของเว็บ หรือบอกคนที่ไว้ใจหนึ่งคนว่ากำลังเจออะไร แต่ละข้อใช้เวลาไม่กี่นาที แต่ทำให้ครั้งต่อไปที่อยากเล่นมีจังหวะหยุดคิดมากขึ้น

เรารวบรวมหลักการเล่นอย่างรับผิดชอบไว้ในหน้าเล่นอย่างรับผิดชอบ และถ้าคุณเคยส่งบัตรประชาชนหรือใบหน้าให้เว็บพนันไปแล้ว ควรอ่านเรื่องการยืนยันตัวตนก่อนถอนประกอบด้วย เพื่อรู้ว่าข้อมูลนั้นอาจถูกใช้ต่ออย่างไร